Cando chega o verán, damos por feito que os festivais celebrados en Galicia van dar un espazo protagonista ao noso idioma. Pero os datos reais déixannos unha radiografía moi desigual. Como parte dun pequeno experimento de campo, decidín facer unha análise artista por artista e cartel por cartel, aplicando un filtro estrito: só computei como “música en galego” aqueles proxectos onde o noso idioma representa o 50% ou máis do seu repertorio habitual.
⚠️ A trampa matemática da escala (E aviso: datos ata o de agora): Para que a análise sexa xusta, hai que cruzar as porcentaxes co volume do cartel. Non é o mesmo acadar un 40% nun festival pequeno con 5 bandas, que manter unha cota digna nun macrofestival con decenas de artistas. Como se viu no caso do Morriña, a confirmación de última hora dunha soa banda (9louro) xa move toda a estatística do evento. Cabe destacar que estes datos reflicten o estado actual dos carteis ata o de agora, xa que algunhas programacións seguen abertas.
Os datos sobre a mesa (Actualizados ata o de agora)
Dous modelos de festival en Galicia (Sen Ortigueira)
1. Modelos mixtos e escena alternativa
O Festival da Luz (25-30%) pasa a liderar a táboa como o espazo máis receptivo, grazas ao seu formato de corte familiar e multidisciplinar. Xusto por debaixo móvense o PortAmérica (14-17%) e o Caudal Fest (5-15%). No caso de PortAmérica, a súa esencia iberoamericana dilúe a porcentaxe, pero a inclusión de bandas galegas demostra que a nosa escena alternativa ten peso para dialogar co mercado internacional. No Caudal, a presenza depende máis de contratacións puntuais do ano que dunha liña estrutural.
2. Macrofestivais comerciais e urbanos
No extremo inferior están as grandes marcas de consumo masivo como o Morriña Festival (5,2%), BigSound (5%) ou O Son do Camiño (4%).
Aquí vese á perfección o “factor escala”: no Morriña, a incorporación de 9louro (polo de agora, o único proxecto en galego do cartel) dálle un 5,2% matemático, pero evidencia que a programación segue absorbida polas lóxicas do mercado de masas (pop, reggaeton ou hip hop de corte maioritariamente estatal ou internacional). No Resurrection (1,1%), o metal internacional e os xéneros afíns dominan o seu nicho por completo.
A limitación do experimento: Os “buracos negros” de datos
Como todo experimento, esta análise ten os seus límites. Falamos de datos recollidos ata o de agora en carteis públicos, pero hai eventos que son auténticos “buracos negros” de información. Por exemplo, no Reggaeton Beach Festival (RBF), a intuición e a propia natureza da franquía dinnos que a presenza do galego vai ser residual ou nula, pero a falta de datos pechados artista por artista impide criticalo con cifras na man. Unha mostra máis de que a música urbana mainstream segue a ser un territory case infranqueable para a nosa lingua.
O debate: Cartos públicos vs. Retorno lingüístico
O punto de inflexión deste experimento segue sendo o apoio institucional. A maioría destes macroeventos reciben fortes inxeccións de diñeiro público a través de patrocinios de marcas como o Xacobeo, Deputacións ou Concellos.
A pregunta é obvia: ¿Deben os criterios de mercado global rexer de xeito absoluto os carteis de eventos cofinanciados con fondos públicos, ou deberíase esixir un compromiso lingüístico mínimo e proporcional á escala de cada festival? Os datos din que a localización xeográfica xa non garante a diversidade cultural.